فاطمه مکی

يکي بود يکي نبود... يه دختر شايسته... ببخشيد شايسته نه... نمونه بود... که هنوز معلوم نبود چه طوري بود...!
قصه دختر شايسته يا نمونه، يا هر اسم ديگري که رويش بگذاري، متعلق به امروز و ديروز نيست، خيلي وقته که نه تنها حرفش هست بلکه بهش عمل هم مي شود! اين داستان در خارج! از سال 1951 توسط کسي به اسم «اريک مورلي» بريتانيايي آغاز شد. اين مسابقه در ابتدا به عنوان فستيوال انتخاب بهترين مايو شروع شد، ولي به علت استقبال از اين مسابقات و در عين حال اعتراض بعضي ها به مايو، کم کم اين مسابقه شکل ديگري را به خودش گرفت و تبديل شد به يک سمبل و نماد زيبايي! البته زيبا بودن فقط يکي از معيارهاي انتخاب دختر شايسته هست و به معيارهاي ديگري مثل ميزان تحصيلات، آشنايي با رشته هاي مختلف هنري و حتي ميزان عضويت و فعاليت در برنامه هاي خيريه هم توجه ميشه. مثلا دختر شايسته بيشترين ميزان وقت خودش را بعد از انتخاب شدن، صرف سفر کردن به کشورهاي مختلف و تبليغ براي برنامه هاي خيريه اي در اون کشور ها ميکنه.
اين آقاي مورلي هم داستاني دارد....
در 1996 در مکه (نام موسسه است). مدير روابط عمومي بود. اما در پايان رئيس هيئت مديره شد! او مکه را تبديل به مرکز بزرگ سرگرمي کرد با 15000 کارمند. آن موسسه در آموزش رقص، تهيه غذا، بازي بينگو، ورزش، اسکي روي يخ، بولينگ و… در انگلستان سرآمد شد. حتي تهيه غذاهاي تيمهاي آرسنال و چلسي و تاتنهام را نيز برعهده داشت. در 1948 پخش سري برنامه هاي «بياييد برقصيم» را آغاز کرد و در سال بعد مسابقه انتخاب بهترين پوشش در سالن هاي رقص را به اجرا درآورد. در 1951 رقابتهاي دختر شايسته دنيا را آغاز کرد. اين برنامه تنها در انگلستان 5/27 ميليون بيننده داشت. دختر شايسته دنيا هر ساله انتخاب مي شود.چند سال است که دختران ايراني الاصل به مقام اول و دوم دست پيدا مي کنند. اما اين داستان در ايران هم روايتي است شنيدني و حتي ديدني...
ابتدا در سال 1345 مجله زن روز در صفحه 10 شماره 91 خود با تيتر "دختر تهراني دختر شهرستاني محبت مبادله کنيد " طرح "دختر شايسته "را مطرح کرده و مطلب را اين گونه ادامه مي دهد... "تا کي فقط از خانه به مدرسه و از مدرسه به خانه برويم؟ آيا دنياي متلاطم و رنگارنگ امروز، همين محيط محقر و کوچکي است که ما در آن روز‌مان را شب و شب‌مان را روز ميکنيم؟ ابدا... آواز قرن 20 آوازي دل انگيز است...."
ابتدا براي اين طرح 10 نفر را به قيد قرعه دعوت مي کردند و دو شبانه روز مهمان مجله زن روز بودند. کم کم طرح به سمت انتخاب يک نفر پيش رفت. سال 1346 شرايطي را براي انتخاب دختر نمونه اعلام کرده بودند. به عنوان مثال:
"هر دختري که هنوز 18 سالش تمام نشده باشد. حداقل سن 14 سال است. "
"بايد هنوز مجرد باشد و شوهر نکرده باشد."
"ده نفر از دوستان بايد رضايت نامه اي براي شما امضا کنند که دختر محبوب و شايسته اي هستيد و براي دختر ايران شدن لياقت داريد."
"رضايت پدر و مادر‌تان بايد جوف تقاضانامه باشد که با شرکت شما در مسابقه موافق هستند "
"يک قطعه عکس روتوش نشده که قيافه واقعي‌تان را نشان دهد براي پرونده ارسال کنيد."

و در آخر ذکر کرده که دختر شايسته ايران ملکه زيبايي يا انتخاب زيباترين دختر ايران نيست؛ بلکه اين مراسم مسابقه شايستگي جذابيت، هوش، کاراکتر تجدد و ميزان آمادگي براي زندگي در قرن تازه است.... هدف مسابقه نشان دادن ارزشهاي معنوي و شخصيت دختر و زن ايراني به دنياي متمدن است."
و بعد از انتخاب دختر شايسته او براي شرکت در مسابقه بين‌المللي دختر شايسته دنيا، به آمريکا فرستاده مي شد. و بعد از فرستادن دختر نمونه به آمريکا، گزارشي لحظه به لحظه از سفر او ارائه مي دهد. اولين دختر شايسته ايران "شهلا وهاب زاده "است. او در آن سال مقام سومين دختر شايسته دنيا را به دست آورد.
بله خوانندگان عزيز... قصه ما همچنان ادامه دارد. فکر نکنيد فقط مجله زن روز زمان شاه مي خواست ارزشهاي معنوي زن ايراني را به جهان نشان دهد....نه! اين داستان الگو سازي همچنان ادامه دارد.... البته اين ملاک‌ها و حرفهايي که زديم همه روي کاغذ است و در عمل چيز ديگري از آب در آمد.
حتي همان مجله زن روز هم که اين قدر تاکيد داشت که دختر شايسته ملکه زيبايي نيست بعد از انتخاب آن عکسهاي او را طرح روي جلد زد و حقيقتاً ارزش معنوي دختر شايسته را در عکسهايش نشان داد! بعد از انقلاب اسلامي اين طرح ديگر ادامه داده نشد. اما خانم نوبخت براي اولين بار بعد از انقلاب از تجليل از دختر نمونه خبر داد. اولين بار اين طرح در برنامه " با تو " مطرح شد و موافقان و مخالفان خاص خودش را به دنبال داشت. البته اين حرف هنوز يک طرح است و هنوز ملاکي براي آن تعريف نشده است و کاملا در دست بررسي است!
خانم اسکندري که در دهه 60 سردبير نشريه "زن روز" بودند با اين نظريه موافق است و مي گويد:
"من در همان زمان هم که سردبير نشريه بودم اين طرح را دادم، اما بر اساس جو آن زمان مخالفت شد و مي گفتند که چگونه مي شود دختري را نمونه انتخاب کنيد و فضاي ارزشي آن زمان را نداشته باشد؟ البته من مي گفتم مي توانيم گروهي را به عنوان نمونه انتخاب کنيم، اما اين طرح پذيرفته نشد." خانم اسکندري در ادامه از اين طرح استقبال کرد و گفت: " در جامعه اي که دنبال تغيير و تحولات در دختران و زنان است بايد نمونه ارائه دهد. حالا ما چگونه ملاک تعريف کنيم؟ به نظر مي رسد ما اگر بخواهيم ايده آل گرا باشيم نمي‌توانيم نمونه اي انتخاب کنيم. انسانهاي کامل، کساني که در همه جنبه ها کامل هستند کم هستند. بلکه ما مي توانيم براي هر ملاک و ارزشي يک يا چند فرد نمونه را ارائه دهيم. در عرصه علمي و سياسي و اجتماعي هر کدام کسي را معرفي کنيم. مي توانيم گروهي از افراد را برتر بدانيم. ما بايد به زنان و دختران جامعه الگويي ارائه بدهيم و بعد بگوييم ويژگي‌هايي را که اين گروه دارند، تنها در وجود حضرت زهرا جمع شده بود."
اين طرحي است که کامل بر کاغذ نوشته نشده و هنوز ملاکي براي آن تعريف نشده است. اجراي چنين طرحي در ايران با تمام دنيا تفاوت خواهد داشت.قرار نيست دختر نمونه ايراني در جلوي دوربين‌ها را برود و لبخند بزند و با آهنگي به رقص در آيد. قرار است ملاکهاي ما به ارزش‌هايمان بيايد. «هنوز ملاك‌ها معين نشده، به نظر من بهتر است ملاك ها را از خود دختران و زنان پرسيد. چون زنان ما قطعاً ملاك‌هاى درستى پيشنهاد مى كنند.» خانم نوبخت ادامه مى دهد: «معيارها بايد جامع باشد تا فضاى عمل گسترده اى داشته باشيم. ما دختران با استعداد زيادى در عرصه هاى مختلف داريم كه بايد همه آنها را در نظر بگيريم.»
در ضمن اينم بگم ها به جون خودم ناراحت مي شم اگر فکر کنيد که اين طرح مثل _زبونم لال _ طرح دختر شايسته است.
خانم نوبخت مي گويند اين نمونه است! نه شايسته: " نگرانى كه بعضى ها در مورد اين طرح دارند به دليل سابقه ذهنى اى است كه از دختر شايسته قبل از انقلاب وجود دارد. اما اين ذهنيت منفى را نبايد تعميم داد. ملاك‌هاى اين انتخاب با گذشته كاملاً متفاوت است. يك حركت جديد است كه نبايد با سابقه ذهنى به آن نگاه كرد.»
داستاني رو که براتون انتخاب کردم خيلي هيجان دارد... يکي ميگه دختر نمونه... ده تا مي گن "آخه چه جوري مي خواي ملاکي براي دختر نمونه داشته باشي...؟ مگه مي شه يکي رو نمونه انتخاب کرد؟"
خانم محتشمي گفت: " نمي توانيم يک دختر را به عنوان نمونه انتخاب کنيم چون ملاکها ارزشي است. و فقط طرحي به عنوان دختر نمونه جوابگو نيست. اگر بخواهيم الگو سازي کنيم بايد همه دستگا هها کمک کنند." خانم محتشمي عضو شوراي اجتماعي زنان گفت: " خاستگاه چنين طرحهايي مراکزي مثل سازمان ملي جوانان و ساير دستگاههاي متولي است که ملاکهاي دقيق کمي و کيفي مطرح کنند و قابل اندازگيري نمايند تا بتوانند مصاديق آنها را مطرح کنند. البته در کشور سازمانهاي متفاوت مانند آموزش و پرورش و آموزش عالي و صدا و سيما و... جوانان زيادي را معرفي کرده است. اما شايد هيچ گاه نتوانيم افرادي را به لحاظ جميع جهات معرفي کنيم."
«رفعت بيات» نماينده مجلس، اين كار را خيلى سخت مى داند: «چه كسى شاخصها را تعيين مى كند؟ چه كسى قرار است انتخاب كند؟ يك زمان در يك زمينه مثلاً ورزشى يا علمى، الگو معرفى مى شود، اما يك الگوى كلى بايد خيلى وسيع باشد. يعنى از نظر مسائل فرهنگى، اخلاقى، مهارتهاى زندگى، آشنايى با مسائل سياسى و اجتماعى و همچنين وطن دوستى كسى انتخاب شود كه مطمئن باشيم بهتر از او وجود ندارد. انتخاب يك فرد با اين مشخصات صد درصد خيلى سخت است و اگر هم انتخاب شود، انتظارات نسبت به فرد بالا مى رود. به نظر من به خاطر ساختار فرهنگى و قوميت هاى مختلف اين كار خيلى سخت است و الان اصلاً لزومى ندارد.»
بله.....
فکر نکنيد ما توي يک گزارش نصف صفحه اي قرار است چيزي را که هنوز خودشان هم نمي دانند آخر و عاقبتش به کجا مي رود را تمام کنيم...نه! اما قصه الگو سازي و فکرهاي بديع در اين زمينه همچنان ادامه دارد.... البته اگر به اول گزارش برگرديد مي فهميديد که چقدر اين فکرها بديع است! آن هم به بهانه الگو سازي براي جامعه زنان و دختران...! تازه نه تنها دختران بلکه مردان... نه تنها مردان بلکه هر جنبده اي که مي‌خواهد الگو داشته باشد، مي تواند با يک تماس کوچولو همه چيز را حل کند. آقاي افروغ نماينده تهران و رئيس کميسيون فرهنگي مجلس، نه تنها موافق است بلکه ملاک هم ارائه مي دهد...": ملاك ها و معيارهاي دختر نمونه بايد كيفي بوده و با فرهنگ اصيل ما، فطرت انساني، نيازها و مطالبات حقيقي زنان متناسب باشد. همچنين توجه به اسوه اي به نام حضرت زهرا(س) هم بايد مد نظر قرار گيرد. افروغ توجه به شرايط محيطي و ساختاري افراد را از ديگر ملاك هاي انتخاب دختر نمونه دانسته. او گفته است توجه به آرايش طبقاتي محله هاي شهري و امكانات فردي، خود به خود، تبعيض ها و محروميت هاي مؤثر برچنين گزينش هايي را مهار مي كند. همچنين پيشنهاد داده كه در كنار دختر نمونه، پسر نمونه را هم انتخاب كنيد.
جونم واستون بگه....قصه ما به سر رسيد اما الگو سازي هاي موفق در کشور همچنان به سر منزل مقصود نرسيد! و همين طور کلاغه...!!!